Onderzoek: je scherpste herinnering is later dan je denkt

Persoonlijk

Je scherpste, meest betrouwbare herinnering is van toen je acht was, blijkt uit onderzoek. Niet eerder. Ga maar eens na. Je hebt vast een glasheldere herinnering van die leeftijd. De meest onbetrouwbare, door jezelf ingekleurde herinneringen zijn waarschijnlijk van rond je twintigste. Onze Tamara Klopper graaft in haar eigen geheugen

Ik weet het nog goed. Acht was ik, en ik zat met mijn rug tegen de deur van de werkkamer van mijn vader. Ik wilde met hem samen zijn, maar hij zei dat hij iets moest afmaken. De kamerdeur bleef dicht. Uit verveling bouwde ik een boobytrap, geïnspireerd op wat ik had gezien in de Donald Duck. Een constructie met touw en een plastic emmer. Ik hield een schaar bij de hand, want ik wilde een touw doorknippen zodra hij de deur opende. Maar die deur bleef dicht, het duurde maar. Ik verveelde me en speelde met de schaar. Stak de punten in het stopcontact naast de deur, dan zou de schaar mooi op grijphoogte klaarhangen.

Poloroidbeeld

De elektriciteit sloeg door, de lichten gingen uit, mijn vader stoof de kamer uit, de boobytrap ging af en ik kreeg genadeloos op mijn donder. Dat is mijn vroegste herinnering. Gebeurtenissen van toen ik drie of vier was, kan ik me niet herinneren. Als ik iets probeer terug te halen, zie ik mezelf voor me in een door mijn moeder genaaide bikini, gemaakt tijdens een vakantie in Italië. Maar dat is een beeld dat ik van polaroids ken.

Bron: iStock

Vanaf acht

In een recent wetenschappelijk artikel (gepubliceerd in Psychological Science, 2016) over het autobiografisch geheugen beweren psychologen Jonathan Koppel en David Rubin dat onze vroegste betrouwbare herinneringen meestal van ongeveer acht jaar oud zijn. Het komt overeen met mijn eigen ervaring. Herinneringen van voor de lagere school? Grote kans dat je iemand je erover heeft verteld. Het is dus geen echte herinnering aan de gebeurtenis. ​

Taalverhaal

Sinds Freud proberen psychologen het mysterie te ontrafelen van geheugenverlies in de kindertijd. Fascinerend is het: elk kind van vier heeft een scherp geheugen, maar dat het op zijn tweede in De Efteling is geweest? Dat weet ie niet meer. Een mogelijke verklaring is dat het te maken heeft met taalontwikkeling. Het autobiografische geheugen is een verhaal. En om verhalen te vertellen, heb je volledige beheersing van de taal nodig.

Eerste keren

Ouderen herinneren zich vooral gebeurtenissen uit de tijd van toen ze in de twintig en dertig waren. De reminiscence bump wordt dit genoemd, de herinneringsbult. Mogelijk omdat dit voor veel mensen de hoogtijdagen zijn. Of misschien is het makkelijker terug te halen vanwege de eerste keren (zoenen, dansen in een disco, eerste baan) en de duidelijke mijlpalen (afstuderen, trouwen, kinderen).

Verhalenverteller

Maar of de herinneringen van toen we twintig waren nauwkeurige zijn? Waarschijnlijk niet, ook al kun je je ze nog zo levendig voor de geest halen. Hoe levendig je herinnering is, hangt namelijk meer af van hoe vaak je een gebeurtenis hebt in gedachten hebt ‘afgespeeld’. Dus als jij een grappige herinnering uit je studententijd scherp terug kunt halen, betekent dat nog niet dat het echt zo gebeurd is. Het is waarschijnlijker dat je ze op je netvlies hebt staan omdat je er tig keer over hebt verteld aan anderen. Want dat is wat we doen als we mensen leren kennen: we vertellen ze onze verhalen, niet zozeer onze herinneringen.

Door: Tamara Klopper