Peuters slaan, schoppen en duwen? Maar waarom?

Manon Sikkel 27 mrt 2017 Kids

Peuters slaan, schoppen en duwen tot ze zo’n beetje naar de basisschool gaan. Ja, ook die van jou. Maar waar komt dat eigenlijk vandaan? En: wanneer houdt het op? Psycholoog Manon Sikkel neemt ons mee in het kinderhoofd.

Ooit kende ik een eeneiige tweeling die elkaar voortdurend sloeg. Ze waren een jaar of twee en mepten elkaar met speelgoed op het hoofd, staken vingers in ogen of duwden elkaar omver. De moeder dacht in eerste instantie dat het zo hoorde, tot de jongens op het consultatiebureau een ogentest kregen. Toen bleek dat de arme kinderen zo’n slecht zicht hadden dat ze bijna blind waren.

Als eeneiige tweeling weken ze niet van elkaars zijde, maar omdat ze in een onscherpe mist leefden, konden ze niet anders dan elkaar omver duwen en pijn doen, allemaal per ongeluk. Vanaf het moment dat ze elk een bril kregen, was er niets meer aan de hand.

Schoppen en bijten

Maar lag het echt aan het feit dat ze een bril kregen, of viel het toevallig samen met de leeftijd waarop de meeste peuters ophouden met elkaar te slaan? Want peuters slaan, schoppen en duwen elkaar tot ze de basisschoolleeftijd hebben. Uit onderzoek blijkt dat duwen, slaan, schoppen en bijten vanaf ongeveer het eerste jaar toeneemt en rond het tweede jaar op het hoogtepunt is. Vanaf het vierde jaar begint het agressieve gedrag weer af te nemen.

Agressief gedrag

Psychologen vragen zich al decennia lang af waar dit agressieve gedrag vandaan komt. In de jaren zeventig werd gedacht dat kinderen agressief werden door imitatie, kijkend naar andere kinderen of televisie bijvoorbeeld, en agressie pas op latere leeftijd ontstond. De Canadese ontwikkelingspsycholoog Richard Tremblay was de eerste die aantoonde dat agressief gedrag al heel jong begint. Met zeventien maanden vertoont bijna tachtig procent van de kinderen wel eens agressief gedrag.

Tremblay ontdekte dat agressie een piek bereikt tussen het tweede en vierde levensjaar en dat het meeste agressieve gedrag verdwijnt door interventie van de omgeving. Agressie is dus niet iets dat je aanleert, maar wat je moet afleren. En hoe jonger je dat doet, hoe beter het is.

LEES OOK: 10 x hierom huilde mijn peuter deze week

Overweldigende veranderingen

In die eerste vier jaar maakt een kind grote veranderingen door. Niet alleen fysiek, maar ook emotioneel. En in die wereld vol overweldigende veranderingen heeft een kind ook nog niet eens alle woorden tot zijn beschikking. Woorden die nodig zijn om zijn frustratie of wensen te uiten. Geen wonder dus dat het uit woede soms gewoon maar om zich heen gaat slaan.

slaan

Gefrustreerd door broertjes of zusjes

Denk aan de peuter van twee die op een dag een broertje of zusje krijgt. Iedereen roept verrukt hoe leuk het is dat er een baby bij is, maar voor een peuter geeft de komst van een broertje of zusje ook stress. Die peuter vindt die baby helemaal niet leuk, maar de enige manier om dat te uiten is door het broertje of zusje even keihard met een plastic schepje op het hoofd te slaan. Andersom kan een jonger kind ook nog uit het niets het oudere kind slaan omdat het nog niet de vaardigheden heeft om met emoties en frustratie om te gaan.

Alle aandacht

Is er ook een manier om die agressie van jonge kinderen te beteugelen? Gelukkig wel. Kinderen willen exclusieve aandacht van hun ouders. Een broertje of zusje staat die aandacht in de weg. Wil je het agressieve gedrag van je peuter beperken, ga dan op je hurken voor hem of haar zitten en zorg dat je alle aandacht geeft. Althans, dat is wat Dr. Haim Ginott in de jaren zestig propageerde met zijn How-to-talk-to-kids methode.

Wat je vooral wel moet zeggen

Het idee van zijn methode is dat je kinderen niet moet aanspreken op wat goed of fout is. Beter is om het gedrag te beschrijven en te benoemen hoe je kind zich voelt. Jonge kinderen kunnen zich vaak nog maar op één ding tegelijk concentreren. Zorg dus dat je als eerste hun aandacht hebt. Gebruik hun naam om hun aandacht te krijgen. Dus niet: ‘Hou op met slaan, onmiddellijk.’ Maar maak oogcontact, gebruik alleen positieve woorden en zeg: ‘Luister, Lola – als je kind Lola heet:) – , ik snap dat je boos bent dat je broer je drinken heeft omgegooid. Nu gaan we het samen opruimen, want dat kun je zo goed.’

En wat vooral niet

Niet zeggen dat het zijn zusje niet mag slaan, maar uitleggen dat je snapt dat hij boos is, en waarom. Kinderen die verbaal nog niet zo sterk zijn, kunnen hun woede soms alleen met hun vuisten laten zien. Laat als ouder zien dat je je kind ook dan begrijpt. Praat niet tegen je kinderen, maar mét je kinderen. Neem de tijd als je een ruzie wilt oplossen en geef ze de volle aandacht, ook al is dat soms lastig. Probeer in te zien dat je kind met die agressie iets wil zeggen wat het nog niet op een andere manier kan vertellen.

Manon Sikkel is journalist, psycholoog, kinderboekenschrijver en heeft vier kinderen.

Dit is hoe jongetjes reageren als ze een meisje moeten slaan

Reageer op artikel:
Peuters slaan, schoppen en duwen? Maar waarom?
Sluiten