Ouders, stop je kinderen te dwingen (alleen maar) sorry te zeggen

Kids

‘Heeft mijn dochter jouw zoon geknepen? Schatje, dat mag niet, zeg sorry tegen Bram!’ ‘Doe eens niet zo onaardig tegen opa, waarom doe je dat? Zeg maar even sorry tegen opa, anders is hij heel verdrietig.’ Hoe vaak sommeren we onze kinderen om zich te excuseren voor hun gedrag?

Juist ja, best wel vaak. Dat klinkt als the right thing to do, want als je iets doet wat een ander pijn doet of als vervelend ervaart, geef je aan dat je dat niet zo bedoeld hebt. Ergo: zeg je sorry. Daarmee hopen we onze kinderen op te voeden tot aardige, invoelende kinderen die lief zijn voor de medemens. En elke keer dat dat niet gelukt (b)lijkt, zeggen we – ze – daar sorry voor.

De betekenis van sorry

Daar wrikt te schoen, meent Heather Schumaker, auteur van verschillende boeken over opvoedingsgerelateerde zaken. Volgens haar is je kind dwingen ‘sorry’ te zeggen geen effectieve manier om je kind aardigheid en compassie bij te brengen. Zeker bij jonge kinderen – peuters – is het naïef om te verwachten dat ze begrijpen wat het überhaupt inhoudt om sorry te zeggen.

‘Kijk, ik ben geen slechte ouder’

Het zijn vaak de ouders die het belangrijk vinden dat andere mensen denken dat hun kinderen gemanierd zijn, of in ieder geval niet zomaar wegkomen met sociaal onwenselijk gedrag. Daarom blijven we vaak zo lang hameren op het uiteindelijke sorry zeggen – want de meeste kinderen doen dat niet uit zichzelf, en sommige ook liever niet onder dwang. Zodra het kind dan sorry gezegd heeft (al dan niet murmelend), is het alsof ouders hebben laten zien: ‘Zie je wel, m’n kind heeft sorry gezegd, hij kan het heus wel en ik ben (dus) geen slechte ouder.’

Zinloze exercitie

Hoe begrijpelijk die gedachtengang ook is, het is vrij zinloos je kind iets te laten zeggen als ‘ie het niet meent. Als ‘ie a) niet goed begrijpt wat hij precies verkeerd gedaan heeft of b) zich niet echt schuldig voelt over hetgeen hij of zij al dan niet verkeerd gedaan heeft, leert hij helemaal niets van die verplichte verontschuldiging.

Te pas en te onpas sorry zeggen

Uiteindelijk leert een kind natuurlijk wel degelijk de relatie tussen A en B: iets stouts of onaardigs doen en het bezigen van dat ene woordje, waarna alles weer goed is. Maar behalve een simpele opvolging van gedragingen, komt daarbij de inhoudelijke kant van sorry zeggen totaal niet aan, en empatisch vermogen krijgt ‘ie er al helemaal niet van. Volgens Heather is dit dus juist precies wat je je kind NIET aan wil leren: het gegeven dat ‘ie een ander kind kan schoppen, dan alleen maar sorry hoeft te zeggen, en daarna weer gewoon verder kan gaan.

Nee, dan liever het advies van een andere veelgelezen schrijfster op dit gebied – Laura Markham – die hamert op de noodzaak om kinderen echt te doen inzien wat er misgegaan is, en ze vervolgens een uitvoerbare taak te geven om de wrongs weer right te maken.

Die Bram toch

Hoe dat in de praktijk werkt? ‘Help je kind door hem duidelijk te maken wat je ziet. Kijk, Bram is aan het huilen’ of ‘Bram heeft pijn op z’n arm’ (doordat jouw zoon hem geknepen heeft, even voor de duidelijkheid). In plaats van je kind te verzoeken om alleen maar ‘sorry’ te zeggen, vraag je hem om iets te bedenken waardoor hij ervoor zou kunnen zorgen dat Bram zich misschien beter gaat voelen. Bijvoorbeeld: ‘Bram is aan het huilen, zullen wij kijken of we ergens een zakdoek kunnen vinden?’ Of: ‘Bram heeft pijn aan z’n arm, zullen we hem vragen of het al wat minder pijn doet/een nat lapje halen/etc?’

Elk kind is anders

Natuurlijk is elk kind anders en zijn dergelijke adviezen nooit pasklaar op elke peuter, kleuter en zelfs niet op volwassenen te plakken. Dat jongens en meisjes anders zijn, komt vast ook voor niemand als een verrassing. Maar de kern van het verhaal is dat zeker bij jonge kinderen, begrip creëren voor de impact van hun eigen gedrag op een ander kindje, in ieder geval niet wordt aangeleerd door ze simpelweg een woordje uit te laten spreken, en vervolgens weer verder te gaan met het leven.

De moraal van het verhaal

Laat er geen onduidelijkheid over bestaan dat sorry zeggen wel degelijk belangrijk is, en dat het heel raar zou zijn als je vanaf nu je kinderen afleert om het woord – wanneer nodig – uit te spreken. Maar de boodschap van de schrijfsters is dat je het woord wel moet koppelen aan een ‘waarde’ en lief, behulpzaam en meelevend gedrag dat bij een excuus hoort – anders heeft het weinig tot geen enkele zin.

Mom.me