Pijn aan je ogen (en oren): deze taalfouten zijn niet langer fout

Voor de duidelijkheid: wij zijn het er pertinent mee oneens

Persoonlijk

Sommigen onder ons hadden afgelopen week een bittere pil te slikken. Op het internet circuleerde namelijk een lijstje met taalfouten die volgens de Van Dale en het Groene Boekje niet langer fout zijn.

Allereerst: vind je discussie over taal zonde van de tijd en neem je het zelf niet al te letterlijk waar letters precies in woorden staan, of hoe woorden überhaupt geschreven worden? Helemaal prima, skip dit artikel dan snel. Op Famme staan honderden andere artikelen die niet over taal of taalfouten gaan, die je ongetwijfeld veel interessanter vindt.

Is dan helemaal niets meer heilig?

Voor zij die net als ik met weemoed de kop van dit artikel lazen: inderdaad, wat een ellende. Is dan helemaal niets meer heilig? Blijkbaar niet, want onderstaande verkeerd gespelde woorden schijnen sinds kort – sommige zelfs al jaren! – te mogen. De verkeerde spelling is namelijk opgenomen in het Groene Boekje en/of de Van Dale en dus niet langer verkeerd. Overigens werd dit artikel al een jaar geleden gepubliceerd, maar om de een of andere reden drong het dit weekend pas goed door. Lees: ging ‘ie viraal.

1. Overnieuw als informele variant van opnieuw

Ik begin met wat volgens mij de ergste uit de rij is: overnieuw. Mensen die vroeger met mij in een sportteam gezeten hebben, weten hoe ik acuut de bal neerlegde als de trainer vanaf de kant riep dat we die aanval ‘overnieuw’ moesten doen. Overnieuw is niks, dus deed ik niks. Op slechte dagen voelde ik ook de onbeheersbare behoefte de trainer uit te leggen dat overnieuw een contaminatie was, inclusief andere contaminerende voorbeelden in de hoop hem voor altijd het overnieuw-zwijgen op te leggen. Het mocht niet baten. Erger nog: overnieuw staat al sinds 2005 (!) in het Groene Boekje, ware het niet met als toevoeging: ‘informeel’. Ik put persoonlijk kracht uit het feit dat de spellingscontrole nog steeds een rood lijntje onder ‘overnieuw’ trekt – fout dus.

2. Uitprinten

Wanneer ik dan die trainer de hoed en de rand uitlegde over contaminaties, passeerde altijd ook ‘uitprinten’ de revue. Dat is namelijk een samentrekking van iets printen en iets uitdraaien. Ik maakte dan vaak de vergelijking dat je toch ook niet iemand ‘optelefoneerde’? (want opbellen versus telefoneren). Het wachten is op het moment dat optelefoneren mag, want uitprinten is ook niet langer fout. Volgens de makers van het Groene Boekje en de Van Dale (waar ‘ie allebei in staat) legt uitprinten nadruk op dat je iets af hebt wat klaar is om gelezen te worden, meer dan ‘gewoon’ printen. Snap jij het, snap ik het (niet, dus).

3. Mond-op-mondreclame

De schrik van reclamemakers en marketeers is bewaarheid… of zijn ze zelf medeschuldig aan deze ultieme verbastering van taal? Terwijl we allemaal weten dat mond-op-mondbeademing er fundamenteel anders aan toegaat dan wanneer er sprake is van mond-tot-mondreclame, lijken ze in de volksmond naadloos in elkaar overgelopen te zijn. Godzijdank denken instituties als de Dikke van Dale en Taaladvies daar anders zo over, want ‘Bij mond-op-mondbeademing is het voorzetsel ‘op’ wel op zijn plaats: de beademing gebeurt daadwerkelijk ‘mond op mond’, waar dat bij mond-op-mondreclame niet het geval is.’ Desondanks zijn er woordenboeken waarbij de zeer orale reclametechniek is opgenomen als correcte variant van mond-tot-mondreclame.

4. Datums

Au, au, au. Je hoeft heus geen Latijn gehad te hebben om te kunnen onthouden dat het woord datum uit die klassieke taal stamt, en daar andere meervoudsregels gelden dan we gewend zijn. Waar we bij de meeste woorden kunnen volstaan met een ‘s’ of ‘en’ achter een woord te plakken om aan te duiden dat het meer dan één exemplaar betreft, werkt dat in het Latijn anders. Geen paniek, ik ga niemand lastig vallen met Latijnse vervoegingen, al was het maar omdat ik ze zelf ook niet ken, maar meer nog omdat de strijd definitief verloren lijkt: datums mag tegenwoordig. Met als verzachtende omstandigheid dat de verklaring nog enigszins aanvaardbaar is: met de opkomst van het woord ‘data’ in de IT (betekenis: gegevens), leidde dit soms voor verwarring. Kortom: data zijn gegevens, datums zijn verschillende… data.

5. Frikandel

Deze is in de categorie het lekkerst voor het laatst bewaren. Wat de frikadel vooral interessant maakt, is de eeuwige discussie over of het met of zonder ‘n’ in het midden geschreven wordt. Toen de frikadel voor het eerst uit het frituurvet kwam rollen (in 1954), werd ‘ie in het Groene Boekje als frikadel opgenomen. Het woord was afgeleid van het Franse woord ‘fricadelle’, een gerecht dat in de buurt komt van wat wij een gehaktbal noemen. Verwijzingen naar fricandeau en de Duitse Frikadelle bleven de discussie vervolgens aanwakkeren, in combinatie met het feit dat de meeste mensen in de uitspraak de ‘n’ er hoe dan ook tussenplakten. In 2005 gooide het Groene Boekje de handdoek in de ring en nam naast frikadel ook ‘frikandel’ officieel in de gelederen op.

Wie zonder zonde is…

Overigens zag ik dat een van de media die dit bericht overnamen – een taalbureau, nota bene – het had over de Van Dale die overnieuw bestempelt ‘als zijnde’ informeel. Wablief?

Als zelfs taalbureaus dit soort fouten maken, dan is dat waarschijnlijk de volgende taalfout die we terug gaan zien in dat groene naslagwerkje. Evenals deze andere spel- en taalfouten die bijna iedereen in het Nederlands maakt.

Meer leuke content? Like ons op Facebook

Cosmo