To speen or not to speen

Kids

‘Heeft je kind nou nog steeds een speen?’ ‘Ja. Bemoei je met je eigen zaken.’ Het is niet de meest aardige manier om dit artikel te beginnen, maar ouders wiens kinderen boven een bepaalde leeftijd nog een speen gebruiken, herkennen ‘m zeker.

Het is één van de eerste dingen die we onze baby’s aanleren, maar liefst ook eentje die we zo snel mogelijk tussen de baby- peuter- en kleutertijd weer afleren: de speen.

Allereerst: waarom zijn baby’s, peuters en kleuters zo gehecht aan hun speen?

Het zal voor niemand als een verrassing komen dat dat alles te maken heeft met het zuigreflex waar baby’s mee worden geboren – hun enige en belangrijkste overlevingsmiddel. Dat reflex zorgt ervoor dat ze zichzelf de eerste maanden voorzien van melk, maar ook dat ze zichzelf kalmeren. Het zuigen aan een borst of speen zorgt ervoor dat baby’s hartslag en bloeddruk omlaag gaan. Ergo: de baby rustig(er) wordt.

Een slapende baby in je armen

Daarna veranderen zaken. Het zuigen wordt vervangen door ‘echt’ eten – door de mond, met happen en slikken. Dan komt doorgaans ook de fase waarin we snel even de speen uit de mond van onze kinderen halen voordat de foto genomen wordt, en we eigenlijk liever niet meer willen dat de speen overdag gebruikt wordt. Of eigenlijk, helemaal niet meer. Want te lang speengebruik zou schadelijk zijn voor a) het gebit van de dreumes en b) voor zijn of haar spraakontwikkeling.

Dat weten wij, maar baby niet. Die weet alleen maar dat ‘ie rustiger wordt door de speen. En juist daarom is het vaarwel zeggen tegen de speen – of dat nou symbolisch in de vuilnisbak/met de speenfee/ritueel verbrand/naar het spenenkerkhof/voor kindjes in Afrika zonder speen – gebeurt, vaak een lastig verhaal.

Er zijn genoeg redenen om de speen de deur uit te gooien, maar voor ouders wiens kind daar (heel) slecht op reageert – lees: huilbuien die slechts met de speen te bedwingen zijn – zijn er ook genoeg redenen om het nog even uit te stellen. Dit artikel is niet bedoeld om een opvoedkundig advies te geven, maar gewoon om wat meer achtergrondinformatie bij die keuze te verschaffen.

Gebits- en spraakproblemen door duimzuigen: klopt dat wel?

Wat betreft die problemen voor het gebit: ja, dat klopt tot op zekere hoogte. Maar niet in dezelfde ‘ernstige’ mate als waarop zuigen op iets hards als een duim – wat veel kinderen gaan doen bij wijze van vervanging voor de speen – dat doet. En over het algemeen is er geen sprake van echte hinder of schade voor het gebit als het kind een speen gebruikt totdat hij of zij twee jaar is, want tot die tijd is de mond nog zo ‘smeedbaar’ dat tanden zichzelf zouden corrigeren.

Krachtige versus zwakke zuiger

Daarna – dus een kind dat na de tweede verjaardag nog een speen gebruikt – geldt in de regel dat zowel speen- als duimzuigen impact hebben op de stand van de kaken, iets dat onherstelbaar is. Waarbij overigens de ‘kracht’ waarmee gezogen wordt vaak een grotere rol speelt dan hoe oud het kind is. Een kind dat ‘zwak’ zuigt zou op papier nog best tot zijn of haar derde op een speen kunnen zuigen zonder dat er iets aan het gebit te zien is, zeggen veel tandartsen, waar de impact van een ‘krachtige’ zuiger van 18 maanden al te zien kan zijn. Als er dan toch iets als een regel of richtlijn is, geldt dat het verstandig is om de speen uiterlijk vaarwel te zeggen wanneer kinderen beginnen met wisselen. Dan voorkom je dat het volwassen gebit ook schade ondervindt.

En spraakproblemen?

Nou, duidelijk is dat een kind met een speen in zijn mond minder goed kan articuleren, dus een peuter die leert praten, wordt hoe dan ook gehinderd door de speen. Dus het is sowieso aan te raden om, wanneer een kind iets zegt, de speen uit de mond te halen (“anders versta ik je niet, schatje”). Maar stel niet automatisch dat een kind dat moeilijk(er) op gang komt met spraak, dat dat per se komt doordat hij nog een speen heeft, want dat is te kort door de bocht. Maar nee, bevorderlijk is het niet.

Ze zeggen ook dat een speen de kans op wiegendood verkleint, klopt dat?

Ja, er zijn inderdaad meerdere onderzoeken die dat verband aantonen. Doordat je kind door en met de speen in rustiger (in)slaapt, is de kans dat hij stopt met ademen kleiner. Ook blijft dankzij de speen de luchtweg open, waardoor de kans op wiegendood eveneens afneemt.

Dus eigenlijk is het juist een heel goed idee om ‘s avonds een speen aan te bieden?

Nee, dat ook weer niet per se, als je kind op een gegeven moment uit zichzelf rustig in slaap valt, dan hoef je de speen zeker niet uit eigen beweging aan te bieden.

LEES OOK: Dingen waar je je de eerste maanden als moeder druk om maakt

En als ‘ie slaapt de speen eruit halen: wel of niet doen?

Ja, doen! Veel baby’s doen dat trouwens automatisch, dat de speen uit hun mond valt als ze eenmaal slapen: prima. Maar zeker bij oudere baby’s is het prima om de speen als hij of zij slaapt, zachtjes uit hun mond te halen.

Ook zoiets: kunnen kinderen van een speen (midden)oorontsteking krijgen?

Dat wijst onderzoek uit, ja. Kinderen die langer een speen gebruiken, hebben tot drie keer toe vaker een oorontsteking dan kinderen die sinds zes maanden geen speen meer in hebben. Volgens dokters komt dit door de druk op de oren die het zuigen veroorzaakt, en waardoor vocht niet goed tussen de oren en neus en keel kan stromen. De ophopingen van vocht die daardoor ontstaan, kunnen voor ontstekingen zorgen. Maar voordat er grote paniek ontstaat: dit is zeker niet dé oorzaak waardoor baby’s en peuters last hebben van oorontsteking(en), dus geef niet meteen de speen de schuld.

En dan nog een paar andere speengerelateerde zaken waarover de meningen uiteenlopen…

Pas beginnen als een baby een maand oud is om tepel-speenverwarring te voorkomen, evenals de honger onterecht stillen?

Ja, er zijn geleerden die beweren dat dat een goed idee is. De meningen zijn daarover behoorlijk verdeeld, dat wel. Over het algemeen zullen veel lactatiekundigen je aanraden te wachten met de speen geven totdat de borst- of flesvoeding goed op gang gekomen is.

LEES OOK: Zo gaat het eerste jaar met je baby eruit zien (let op: bevat humor en eerlijkheid)

Speen in je eigen mond stoppen om ‘m schoon te maken: ja of nee?

Nee. Natuurlijk is het fijn als je kind lekker wat extra weerstand opbouwt, maar gebruik dat alsjeblieft niet als excuus om de (gevallen) speen van je kind in je eigen mond “schoon te maken”. Niet doen. De kraan is waar je wil zijn. Op weinig plekken in het menselijk lichaam leven zoveel bacteriën als in je mond, waaronder bacteriën die streptokokken veroorzaken. Daar wordt je kind niet per se ziek van, maar het is slecht voor de tanden.

Hoe vaak moet je een nieuwe speen kopen?

Sowieso als er scheuren in de speen zichtbaar zijn, en voor de rest lopen de meningen daarover uiteen. Fabrikanten zullen zeggen dat je dat vooral regelmatig moet doen, terwijl genoeg mensen van mening zijn dat als je de speen regelmatig uitkookt en er geen schade is aan de speen zelf, je prima een jaar met dezelfde speen kan doen. Tenzij de speen te klein voor je kind geworden is, uiteraard. Dat uitkoken moet je wel regelmatig doen, maar hoeft ook weer niet meerdere keren per dag (iets over die eerder genoemde weerstand opbouwen).

Zien we iets over het hoofd? Je mening delen? We horen je heel graag op onze Facebookpagina.

Lang leve het mama-zijn. 7 dingen die je nóóit zou doen. Maar toen werd je moeder…

Meer leuke content? Like ons op Facebook